مهدکودک‌های مونتسوری

(منبع : نیویورک‌تایمز)

Angie Wang (NYTimes)

مهدکودک‌های مونتسوری پرطرف‌دارند ولی چه فرقی با بقیه مهدکودک‌ و کودکستان‌ها دارند؟

اولین باری که من، شش سال پیش، وارد یک کلاس کودکستان مونتسوری شدم با خودم فکر کردم این جادو و جادوگری چیست؟! همه وسایل زیبا ولی ناآشنا بودند؛ اتاق خیلی آرام بود با اینکه تعداد زیادی بچه سه ساله در آن مشغول بودند، و عبارت‌هایی که معلم‌ها به کار می‌بردند همه جدید و گیج کننده بودند. درس یا فعالیت نبود بلکه «کار» بود، یا آن «برج صورتی» که همه در مورد آن حرف می‌زندند، چه بود؟

حالا که هر دو بچه‌ام کودکستان‌های مونتسوری را تمام کرده‌اند، درک بهتری از اینکه چه طور کار می‌کنند دارم. البته این‌طور نیست که فلسفه مونتسوری خیلی آسان‌فهم باشد و البته هر مدرسه‌ای هم متفاوت است. ولی اگر شما کودکستان‌های مونتسوری را برای بچه‌های خودتان در نظر دارید یا فقط می‌خواهید بیشتر در مورد آن‌ها بدانید، این مقداری از اصول و تاریخ این فلسفه است. همین‌طور مقداری در مورد اینکه اگر تصمیم بگیرید به راه مونتسوری بروید، بچه‌ها چه چیزهایی یاد می‌گیرند، پدر مادرها باید دنبال چه چیزهایی باشند و از چه چیزهای خودداری کنند.

ریشه‌های مونتسوری

این مدرسه‌ها نام‌شان از نام دکتر ماریا مونتسوری، دکتر ایتالیایی متولد ۱۸۷۰ آمده است. ماریا مونتسوری همیشه با بچه‌ها شگفت‌زده می‌شد و آن‌ها را از نزدیک نظاره می‌کرد. بعد از سال‌ها دقت و نظاره، او تئوری‌ای در مورد رشد و تکامل انسان‌ها تولید کرد که مبنای آن این بود که بچه‌ها به طور غریزی می‌دانند که چه می‌خواهند یاد بگیرند. و اگر وسایل مناسب که بتوانند با دست‌هایشان با آن‌ها کار کنند، در دسترس آن‌ها باشد می‌توانند به طور مستقل خودشان را آموزش دهند.

دکتر انجلین لیلارد که یک روانشناس رشد در دانشگاه ویرجیناست و راجع به آموزش مونتسوری تحقیق می‌کند می‌گوید: «مونتسوری اعتقاد داشت که همه ما ته دلمان می‌دانیم چه چیزی برای رشد و تکامل‌مان لازم است». یک ایده دیگر مونتسوری این است که بچه‌ها با تمرین کردن فعالیت‌های «واقعی» که بزرگ‌ترهایشان انجام می‌دهند را یاد می‌گیرند. مثلا دختر من در کلاس مونتسوری‌اش عاشق این بود که از قوری آب در لیوان‌ بریزد.

در سال ۱۹۰۷ دکتر مونتسوری مدرسه‌ای بر اساس همین تئوری‌ها در یک محله کارگری رم، برای بچه‌های ۳ تا ۶ ساله باز کرد. در این مدرسه، بچه‌ها با سرعت خودشان و با دنبال کردن علائق خودشان با استفاده از چیزهایی که دکتر مونتسوری به طور ویژه برای این کلاس‌ها آماده کرده بود، چیز یاد می‌گرفتند. او به بچه‌ها اجازه می‌داد که بدون اینکه کسی کار آن‌ها رو قطع کند هرچقدر می‌خواهند روی یک فعالیت وقت بگذارند و هر وقت کارشان تمام شد به فعالیت دیگر بروند.

مدرسه دکتر مونتسوری خیلی زیاد موفقیت‌آمیز بود. او مدرسه‌های دیگری را تاسیس کرد و خیلی زود مدرسه‌های مونتسوری دیگری در مناطق دیگر اروپا و آمریکا شروع به کار کردند.

کلاس مونتسوری

کلاس‌های کودکستان مونتسوری معمولا خیلی متفاوت از کودکستان‌های «سنتی» هستند. اول از همه بچه‌های ۳ تا ۶ ساله همه در یک کلاس کار می‌کنند، تا بچه‌‌های کوچک‌تر از بزرگ‌تر یاد بگیرند و بچه‌های بزرگ‌تر احساسی از رهبری و مسوولیت‌داشتن پیدا کنند. (وقتی بچه‌ها به کودکستان مونتسوری می‌روند، همه برای سه سال یک معلم خواهند داشت.)

کلاس‌ها از وسایل مخصوص مونتسوری استفاده می‌کنند، به همین دلیل لگو یا وسایل خاله بازی (در این مورد بعدا بیشتر توضیح می‌دهیم) را در این کلاس‌ها نخواهید دید. و اگر چه بچه‌ها ممکن است بعضی فعالیت‌ها را در گروه‌های بزرگ‌تر انجام دهند، بیشتر وقت‌ها تنها یا در گروه‌های خیلی کوچک کار می‌کنند.

هیلاری گرین، مدیر موسسه مطالعات پیشرفته مونتسوری در مریلند می‌گوید: «همه مونتسوری بر بنیاد بچه بنا شده  -اینکه بچه را، آن‌جایی که هست، چیزهایی که می‌داند و نیازهایی که دارد، ببینیم و محیطی را فراهم کنیم که بچه بتواند به طور مستقل موفق شود و فرصت این را داشته باشد که روی چیزی که علاقه و احتیاج دارد تمرکز کند.»

بچه‌های سیستم مونتسوری چقدر خوب آموزش می‌بینند؟

مطالعه در مورد آموزش کودکستان خیلی سخت است، چون بچه‌هایی که به کودکستان‌های مختلف می‌روند ممکن است خودشان شرایط متفاوت دیگری داشته باشند، مثلا امکانات مالی و فرهنگی که خود آن روی موفقیت تحصیلی آن‌ها اثر می‌گذارد. برای اینکه این تفاوت‌ها در تحقیق اثری نداشته باشد، در سال ۲۰۱۷ (منبع) دکتر لیلارد و همکارانش موفقیت تحصیلی ۱۴۱ بچه دوره کودکستان را که به صورت تصادفی بین یک مدرسه سنتی و یک مدرسه مونتسوری تقسیم شده بودند را بررسی کردند. این دو گروه وقتی کودکستان را شروع کردند تفاوت تحصیلی‌ای با هم نداشتند، ولی در پایان سه سال بچه‌هایی که به کودکستان‌های مونتسوری رفته بودند از نظر تحصیلی پیشرفته‌تر بودند و توانایی‌های اجتماعی‌شان از بچه‌هایی که به مدرسه‌های سنتی رفته بودند بیشتر بود. به علاوه بچه‌های مدرسه مونتسوری می‌گفتند که از مدرسه بیشتر لذت می‌برند.

و اما بچه‌هایی که کمک آموزشی خاصی نیاز دارند مثلا بیش‌فعالی دارند،. بعضی والدین به من گفته‌اند که به نظرشان مدرسه‌های مونتسوری برای بچه‌هایشان مناسب نیست. دکتر لیلارد می‌گوید مدرسه‌های مونستوری می‌توانند برای این دانش‌آموزان خوب باشد :« مونتسوری اگر درست انجام شود برای هر فرد با خصوصیات شخصیش تنظیم می‌شود. هر بچه‌ای می‌تواند با سرعت خودش و با روش خودش یاد بگیرد. ولی خیلی خیلی مهم است که معلم‌ مسوول باشد که بتواند به این بچه‌ها کمک کند نیازهای خود را بشناسند. مثلا عده‌ای از یچه‌های پر انرژی نیاز دارند زنگ تفریح‌های بیشتری داشته باشند  و معلم خوب می‌تواند به بچه‌ها کمک کند که خودشان تشخیص دهند که چه وقت به استراحت نیاز دارند و چه کاری به آن‌ها از همه بیشتر کمک خواهد کرد.»

انواع مونتسوری

خیلی مهم است بدانیم که مدرسه‌ها می‌توانند اسم خودشان رو «مونتسوری» بگذارند حتی اگر نباشند.

دکتر پیج بری مدیر مرکز مطالعات مونتسوری در دانشگاه هارتفورد می‌گوید: «هر کسی می‌تواند یک عکس از برج صورتی کنار اسمش بگذارد و بگوید مدرسه مونتسوری است و کسی جلوی او را نمی‌گیرد. (اگر دوست دارید بدانید برج صورتی چیست یک بازی یا فعالیت حسی در مونتسوری است که شامل روی هم گذاشتن مکب‌های صورتی با سایزهای مختلف است.)

بعضی مدرسه‌‌ها ممکن است از وسایل مونتسوری و متدهای مونتسوری استفاده کنند ولی بعد چیزهای دیگری از کودکستان‌های سنتی‌تر به آن اضافه کنند. مثلا کودکستان بچه‌های من موسیقی و هنر و کلاس اسپانیایی هم اضافه داشتند. متخصصان مونتسوری در این مورد که کودکستان‌های امروز چقدر باید سفت و سخت به آموزه‌های اصلی دکتر مونتسوری پایبند باشند اختلاف نظر دارند. جامعه مونتسوری آمریکا که موسسه‌ای غیرانتفاعی در نیویورک است طرف‌دار روش مدرن‌تر و با وسایل‌ کمکی اضافه شده است. گرین که جز هیات مدیران این موسسه است می‌گوید «زمان تغییر کرده و ما به چیزهای مدرنی دسترسی داریم که زمانی که دکتر مونتسوری زندگی می‌کرد به آن‌ها دسترسی نداشت.»

از طرف دیگر انجمن بین‌المللی مونتسوری که توسط خود دکتر مونتسوری تاسیس شد و الان در آمستردام است اعتقاد دارد مدرسه‌ها باید به آموزه‌های دکتر مونتسوری وفادار بمانند به این دلیل که این روش‌ها از ابتدا بر اساس اصول رشد و تکامل کودک بنیاد شده بوده که از آن زمان تغییری نکرده است.

بعضی مطالعات نشان داده است که مدل کلاسیک‌تر بر اساس سیستم انجمن بین‌المللی از لحاظ تحصیلی تاثیرگذارتر است. در یک تحقیق در سال ۲۰۱۲ دکتر لیلارد موفقیت تحصیلی بچه‌هایی که به مدرسه مونتسوری کلاسیک رفته بودند، بچه‌هایی که به مونتسوری تکمیلی و همین‌طور بچه‌هایی که به مدرسه‌های سنتی خیلی با کیفیت رفته بودند را مقایسه کرد. (این مدرسه‌ها به طور تصادفی دانش‌آموز نگرفته بودند ولی دکتر لیلارد سعی کرده بود که بچه‌هایی که از لحاظ موقعیت مالی و فرهنگی شبیه باشند را، از این سه مدل مدرسه انتخاب کند.)

او دریافت که آن‌هایی که در کودکستان‌های کلاسیک مونتسوری بودند بیشترین پیشرفت از لحاظ ریاضی، خواندن، دایره کلمات و حل مسائل اجتماعی را در طول سال تحصیلی داشتند. آن‌هایی که در مدرسه مونتسوری تغییر یافته بودند مشابه بچه‌های مدرسه‌های سنتی‌ بودند.

شهریه مدرسه‌های مونتسوری از مدرسه تا مدرسه متفاوت است بسته به محل و اینکه سیستم مدرسه کلاسیک است یا تکمیلی (که معمولا لازمه‌ آن استخدام معلم‌های بیشتر و در نتیجه بالا رفتن هزینه است.)

حواسمان به چه نکاتی باشد؟

چه‌طور می‌توانید بفهمید کودکستانی که برای بچه‌تان در نظر دارید واقعا یک مدرسه مونتسوری است؟ و چطور می‌توان بین برنامه کلاسیک و تکمیلی تمایز قائل شد؟ یکی از مهم‌ترین مشخصه‌های مدرسه مونتسوری کلاس‌های با سن مختلط است. پس مستقل از هر چیز دیگری باید ببینید که در کلاس بچه‌های ۳ تا ۶ ساله با هم هستند.

به علاوه مدرسه‌های مونتسوری باید یک دوره کار سه ساعته در صبح داشته باشند که بچه‌ها در آن بدون وقفه با وسایل مونتسوری کار کنند. ( اگر مدرسه‌ای که شما در نظر دارید این اصول را رعایت می‌کند ولی مثلا لگو هم کنار وسایل مونستوری دارد احتمالا یه مدرسه تکمیلی است.) علاوه بر آن مهم است که معلم‌های مدرسه از موسسات معتبر مونتسوری مدرک داشته باشند.

در آخر چه مدرسه مونتسوری کلاسیک باشد چه تکمیلی یا اصلا مونتسوری نباشد، بهترین کودکستان برای بچه شما آن‌جایی است که شما احساس خوبی نسبت به آن دارید. آیا بچه‌ها آنجا خوشحال و راحتنند؟ آیا فضای کلاس مثبت و مناسب یادگیری است؟ آیا معلم‌ها گرم و پاسخگو هستند؟ بچه‌داری خیلی وقت‌ها نیازمند این است که به احساس دل خود اعتماد کنید. پیدا کردن کودکستان مناسب هم در دسته یکی از همین وقت‌هاست.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *